سوال ۲۲۶ کنکور ارشد مدیریت ۱۴۰۵
کدام مورد درخصوص ماهیت «حساب برداشت»، درست است؟
پاسخ صحیح: گزینهٔ D — بدهکار و در صورتحساب سرمایه یک رقم کاهنده است.
پاسخ: گزینهٔ ۴ — «حساب برداشت» ماهیت بدهکار دارد و در «صورتحساب سرمایه» یک رقم کاهنده است.
چارچوب مفهومی
«حساب برداشت» (drawings / withdrawals account) دارایی‌هایی را ثبت می‌کند — وجه نقد یا کالا — که مالک برای مصارف شخصی از مؤسسهٔ انفرادی (sole proprietorship) خارج می‌کند. در آموزش استاندارد «اصول حسابداری ۱» در ایران، این حساب یک حساب موقت (نامی) و کاهندهٔ سرمایه (contra-capital, temporary account) طبقه‌بندی می‌شود.
دو قاعده ماهیت و محل انعکاس آن را تعیین می‌کند:
- ماهیت (nature). سرمایه (capital) یکی از اقلام حقوق مالکانه است، پس مانده طبیعی آن بستانکار (credit) است. بنابراین هر قلمی که حقوق مالکانه را کاهش دهد باید مانده طبیعی معکوس یعنی بدهکار (debit) داشته باشد. برداشت‌ها حقوق مالکانه را کم می‌کنند، پس هنگام خارج‌کردن دارایی توسط مالک، حساب برداشت بدهکار می‌شود. (همان منطقی که هزینه‌ها را به حساب‌های بدهکار تبدیل می‌کند.)
- محل انعکاس (placement). چون این حساب موقت است، در پایان دوره مستقیماً به حساب سرمایه بسته می‌شود، نه به خلاصهٔ سود و زیان. اثر آن در صورتحساب سرمایه (statement of owner's capital) نمایش داده می‌شود:
علامت منفی پیش از «برداشت» دقیقاً همان عبارت «یک رقم کاهنده است» در گزینهٔ ۴ است.
| حساب | مانده طبیعی | محل گزارش |
|---|---|---|
| سرمایه (capital) | بستانکار (credit) | صورتحساب سرمایه ← ترازنامه |
| سرمایه‌گذاری مجدد مالک (additional investment) | بستانکار (credit) | رقم افزاینده در صورتحساب سرمایه |
| برداشت (drawings) | بدهکار (debit) | رقم کاهنده در صورتحساب سرمایه |
| هزینه (expense) | بدهکار (debit) | صورت سود و زیان |
| درآمد (revenue) | بستانکار (credit) | صورت سود و زیان |
صورت سؤال چه می‌خواهد
صورت سؤال دربارهٔ «ماهیت» حساب می‌پرسد و هر گزینه یک مانده طبیعی را با یک صورت مالی جفت کرده است؛ پس این پرسش یک تمایزگذاری دو وجهی است: باید هر دو نیمه را درست بزنید. برداشت یک توزیع بین مالک (distribution to the owner) است، نه بهایی که برای کسب درآمد تحمل شده باشد؛ پس راهی به صورت سود و زیان ندارد. از طرفی موقت است، پس به ترازنامه هم راه ندارد. تنها یک محل باقی می‌ماند — صورتحساب سرمایه — و برای قلمی که یک حساب حقوق مالکانه با مانده بستانکار را کوچک می‌کند تنها یک علامت ممکن است: بدهکار.
کالبدشکافی گزینه‌های نادرست
۱) «بدهکار و در ترازنامه نشان داده می‌شود» — ماهیت درست است، اما صورت مالی غلط. تنها حساب‌های دائمی (permanent/real accounts) در ترازنامه ظاهر می‌شوند و حساب برداشت پیش از تهیهٔ ترازنامه بسته می‌شود؛ آنچه به ترازنامه می‌رسد یک رقم خالص واحد یعنی سرمایهٔ پایان دوره است که برداشت‌ها از آن کسر شده‌اند. برای درست‌بودن این گزینه، حساب باید یک حساب دائمیِ بدهکار مانند حساب‌های دریافتنی (receivables) یا یک دارایی می‌بود.
۲) «بستانکار و در سود و زیان نشان داده می‌شود» — هر دو نیمه غلط است؛ این توصیفِ یک حساب درآمد (revenue account) است که ماهیت بستانکار دارد و به صورت سود و زیان بسته می‌شود. برداشت‌ها هرگز درآمد و هرگز هزینه نیستند، چون بخشی از عملیات واحد تجاری به شمار نمی‌روند — این همان فرض تفکیک شخصیت (business-entity assumption) است: مصرف شخصی مالک از عملکرد مؤسسه تفکیک می‌شود.
۳) «بستانکار و در صورتحساب سرمایه یک رقم کاهنده است» — صورت مالی درست است، اما ماهیت وارونه. این گزینهٔ تله است و برای دانشجویی ساخته شده که استدلال می‌کند «برداشت کاهنده است، پس بستانکار است». یک ثبت بستانکار روی قلمی در سمت حقوق مالکانه آن را افزایش می‌دهد — و این الگو به سرمایه‌گذاری مجدد مالک (additional owner investment) تعلق دارد که ماهیت بستانکار دارد و در همان صورت مالی یک رقم افزاینده است. اگر صورت سؤال دربارهٔ آوردهٔ جدید مالک می‌پرسید، «بستانکار + افزاینده» پاسخ می‌بود.
۴) «بدهکار و در صورتحساب سرمایه یک رقم کاهنده است» — هر دو نیمه درست: حساب کاهندهٔ سرمایه با ماهیت بدهکار، که در صورتحساب سرمایه کسر می‌شود. این پاسخ کلید است.
نکتهٔ کنکوری: در هر پرسشِ «ماهیت حساب»، دو سؤال جدا بپرسید و مستقل از هم پاسخ دهید — (الف) این قلم در کدام سمت معادله زندگی می‌کند؟ و (ب) آن سمت را زیاد می‌کند یا کم؟ قلمی که یک عنصر سمت بستانکار (سرمایه، بدهی، درآمد) را کاهش دهد، خودش بدهکار است و برعکس. پس برداشت (کاهندهٔ سرمایه) = بدهکار، دقیقاً مانند هزینه. سپس محلش را تعیین کنید: موقت ← یکی از صورت‌ها (سود و زیان یا صورتحساب سرمایه)؛ دائمی ← ترازنامه. برداشت موقت است اما هزینه نیست ⇒ صورتحساب سرمایه.