سوال ۲۷ کنکور ارشد مدیریت ۱۴۰۳
یکی از انواع معامله که در بورس کالای کشورمان مورد تأیید و اجرا قرار گرفته است، معاملات سلف است. یکی از دلایل در صحت این‌گونه معاملات این است که نزد رسول(ص)، ذکر آن به میان آمد ولی ایشان انجام این‌گونه معامله را رد نکردند (گرچه به صراحت تأیید نیز نفرمودند). در این شیوهٔ استنباط حکم شرعی، از کدام‌یک از منابع دینی استفاده شده است؟
پاسخ صحیح: گزینهٔ A — سنت تقریری
پاسخ: گزینهٔ ۱ — سنت تقریری (tacitly approving Sunnah).
در فقه اسلامی (Islamic jurisprudence)، سنت شامل گفتار، کردار و تقریرِ صاحب حجیت است. تقریر زمانی استنباط می‌شود که پیامبر یا معصوم از رفتار یا گفتاری آگاه باشد و در شرایطی که ردکردن آن ممکن و مقتضی است، آن را رد نکند. این تعریف به معنای آن نیست که هر سکوتی، بدون توجه به شرایط، دلیل جواز باشد.
در اینجا «رد نکردند» همراه با «به صراحت تأیید نیز نفرمودند» نشان‌دهندهٔ تأیید از راه عدم اعتراض است. ملاک استناد، نه سخنی نقل‌شده است و نه معامله‌ای که خود پیامبر انجام داده باشد.
| صورت | اصطلاح فارسی | دلیل تعیین‌کننده |
|---|---|---|
| تأیید ضمنی | سنت تقریری | رفتار معلوم، رد نشده است |
| سنت گفتاری | سنت قولی | بیان صریح |
| سنت کرداری | سنت فعلی | عمل خودِ صاحب حجیت |
| شیوهٔ الهی | سنت الهی | الگوی الهی حاکم بر آفرینش یا تاریخ |
- گزینهٔ ۲: سنت قولی به گفتاری نیاز دارد که حکم را برساند. اگر صورت سؤال از دستور صریح به جواز این معامله خبر می‌داد، این گزینه مناسب بود.
- گزینهٔ ۳: سنت فعلی بر کردار خود پیامبر استناد می‌کند. اگر ایشان شخصاً چنین معامله‌ای انجام داده بودند، این گزینه مناسب بود.
- گزینهٔ ۴: سنت الهی به الگوهای تدبیر خداوند مربوط است، نه عدم اعتراض پیامبر. اگر پرسش از یک الگوی الهی در جامعه یا آفرینش بود، این گزینه متناسب می‌شد.
نکتهٔ کنکوری: «فرمود» ← قولی؛ «انجام داد» ← فعلی؛ «آگاه بود و اعتراض نکرد» ← تقریری. موضوع تجاری سؤال، نوع دلیل را تغییر نمی‌دهد.