سوال ۱۱۸ کنکور ارشد مدیریت ۱۴۰۱
کدام وضعیت کاهش رفاه اقتصادی (زیان کل ناشی از مالیات) بیشتری را نشان می‌دهد؟
پاسخ صحیح: گزینهٔ D — کاهش میزان مازاد رفاه مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان
پاسخ: گزینهٔ ۴ — مازاد رفاه مصرف‌کنندگان (consumer surplus) و مازاد رفاه تولیدکنندگان (producer surplus) هر دو کاهش می‌یابد.
در تحلیل استاندارد مازاد رفاه در اقتصاد رفاه (welfare economics)، مالیات میان قیمت پرداختی مصرف‌کننده و قیمت خالص دریافتی تولیدکننده شکاف ایجاد می‌کند و معمولاً مقدار مبادله را کاهش می‌دهد. ازاین‌رو هر دو طرف ممکن است مازاد رفاه از دست بدهند. عبارت تمایزدهنده «زیان کل ناشی از مالیات» است: گزینهٔ ۴ زیان هم‌زمان هر دو طرف را بیان می‌کند، اما سایر گزینه‌ها کاهش یک مازاد را با افزایش مازاد دیگر یا کاهش بخشی از زیان ترکیب کرده‌اند.
دو سنجه را تفکیک کنید. کاهش مازاد بخش خصوصی مبلغ انتقال‌یافته به دولت به‌صورت درآمد مالیاتی را نیز در بر می‌گیرد. زیان مرده یا بار اضافی مالیات (deadweight loss / excess burden) زیان اجتماعی باقی‌مانده پس از احتساب درآمد مالیاتی است؛ درآمد دولت انتقال است، نه به‌خودی‌خود نابودی رفاه.
- گزینهٔ ۱: زیان تولیدکنندگان همراه با منفعت مصرف‌کنندگان بیانگر بازتوزیع میان دو گروه است؛ مثلاً ممکن است با مداخله‌ای که قیمت مصرف‌کننده را پایین می‌آورد رخ دهد. اگر سؤال دربارهٔ انتقال مازاد از تولیدکننده به مصرف‌کننده بود، این توصیف مناسب می‌شد.
- گزینهٔ ۲: زیان مصرف‌کنندگان همراه با منفعت تولیدکنندگان بازتوزیع معکوس را توصیف می‌کند؛ مثلاً ممکن است در حمایت قیمتی رخ دهد. برای سؤال دربارهٔ انتقال مازاد به تولیدکنندگان مناسب بود.
- گزینهٔ ۳: زیان عادی و زیان اضافی اجزای بار را از هم تفکیک می‌کنند. کاهش یکی و افزایش دیگری بدون دانستن اندازه‌ها، تغییر کل را تعیین نمی‌کند؛ این گزینه برای مقایسهٔ صریح و مشخص این اجزا مناسب بود.
نکتهٔ کنکوری: زیان هم‌زمان مصرف‌کننده و تولیدکننده، بار ترکیبی مالیات بر بخش خصوصی را نشان می‌دهد. برای محاسبهٔ زیان خالص اجتماعی، درآمد مالیاتی انتقال‌یافته به دولت را کسر کنید.