سوال ۲۵۶ کنکور ارشد مدیریت ۱۴۰۵

پاسخ: گزینهٔ ۱ — «ایستا» (static / stable environment).

چارچوب نظری. این همان تقسیم‌بندی استاندارد عدم اطمینان محیطی (environmental uncertainty) است که در متون تئوری سازمان و رفتار سازمانی رابینز (Robbins) به کار می‌رود؛ در این تقسیم‌بندی محیط روی دو محور مستقل جای می‌گیرد:

توصیف کتاب درسی از محیط ایستا عملاً یک سیاههٔ کنترلی است: رقیب تازه‌ای وارد نمی‌شود، رقبای موجود دستاورد فناورانهٔ جدیدی پدید نمی‌آورند، و فعالیت گروه‌های عمومی فشار برای اثرگذاری بر سازمان اندک است.

چرا متن سؤال به همین گزینه اشاره دارد. دو بند سؤال تقریباً کلمه‌به‌کلمه همان سیاههٔ کنترلی‌اند: «موانع فناوری جدیدی توسط رقبا ایجاد نمی‌شود» ("no new technological breakthroughs/barriers are created by competitors") و «فعالیت‌های محدودی توسط گروه‌های عمومی فشار بر سازمان صورت می‌گیرد» ("only limited activity by public pressure groups is directed at the organization"). هر دو بند نبودِ تغییر در گذر زمان را توصیف می‌کنند، نه کمی یا شباهت اجزای محیطی — پس سؤال روی محور تغییر است، آن هم در سر کم‌تغییرِ آن: ایستا.

کالبدشکافی گزینه‌های نادرست.

1. گزینهٔ ۲ «پویا» (dynamic) — سر مقابل همان محور: دستاوردهای فناورانهٔ پرشمار از سوی رقبا، ورود تازه‌واردان، مقررات در حال تغییر و گروه‌های فشار فعال. این گزینه زمانی درست بود که متن سؤال می‌گفت «رقبا پیوسته فناوری‌های جدید عرضه می‌کنند و گروه‌های فشار فعال‌اند».
2. گزینهٔ ۳ «ساده» (simple) — مفهومی واقعی و نام‌دار، اما روی محور پیچیدگی: سازمان با شمار اندکی از اجزای محیطی مشابه سروکار دارد (تأمین‌کنندگان معدود، رقبای معدود، مشتریان همگون) که دانش تخصصی محدودی می‌طلبند. تنها در صورتی درست بود که متن سؤال اجزا را شمارش کرده بود — مثلاً «سازمان تنها با چند تأمین‌کننده و مشتری مشابه سروکار دارد».
3. گزینهٔ ۴ «پیچیده» (complex) — سر دیگر محور پیچیدگی: اجزای پرشمار و ناهمگون و نیاز به گسترهٔ وسیعی از دانش تخصصی برای تعامل با آن‌ها. این گزینه به متنی نیاز داشت که ذی‌نفعان، فناوری‌ها و نهادهای تنظیم‌گر متنوع را برشمارد — باز هم مسئلهٔ تنوع، نه تغییر.

توجه کنید که این دو محور متقاطع‌اند، نه رقیب یکدیگر: چهار خانهٔ حاصل از ساده + ایستا (کمترین عدم اطمینان، کمترین نیاز به منابع مازاد و نقش‌های مرزگستر) تا پیچیده + پویا (بیشترین عدم اطمینان) امتداد می‌یابد. به همین دلیل «ایستا» و «ساده» می‌توانند هر دو دربارهٔ یک محیط صادق باشند — متن سؤال باید به شما بگوید کدام محور را می‌سنجد.

نکتهٔ کنکوری: پیش از خواندن گزینه‌ها، متن سؤال را تفکیک کنید. واژه‌های مربوط به زمان و تازگی (جدید، تغییر، مداوم، پیش‌بینی‌پذیری) شما را روی محور ایستا/پویا می‌برند؛ واژه‌های مربوط به تعداد و تنوع (تعداد، تنوع، ناهمگونی، دانش لازم) روی محور ساده/پیچیده. عبارت «فناوری جدیدی نیست، گروه‌های فشار آرام‌اند» زبانِ خالصِ تازگی است ← ایستا.