سوال ۲۴۲ کنکور ارشد مدیریت ۱۴۰۵
استفاده از کانال سوئز، چند درصد مسیر لندن ـ بمبئی و لندن ـ شانگهای را کوتاه‌تر می‌کند؟ (به‌ترتیب از راست به چپ)
پاسخ صحیح: گزینهٔ C — ۴۱ و ۳۲
پاسخ: گزینهٔ ۳ — «۴۱ و ۳۲»: حدود ۴۱ درصد صرفه‌جویی در مسیر لندن ـ بمبئی و حدود ۳۲ درصد در مسیر لندن ـ شانگهای.
چارچوب مفهومی پرسش
این یک عدد استاندارد از سرفصل دانش حمل‌ونقل (transport knowledge) دربارهٔ کانال سوئز (Suez Canal) است؛ آبراهی هم‌تراز سطح دریا که در سال ۱۸۶۹ گشوده شد و دریای مدیترانه را به دریای سرخ می‌پیوندد. تمام توجیه اقتصادی این کانال آن است که دور زدن دماغهٔ امید نیک (Cape of Good Hope) را حذف می‌کند — یعنی مسیر جایگزینی که یک سفر دریایی از اروپا به آسیا در غیر این صورت باید از جنوبی‌ترین نقطهٔ آفریقا طی کند. از همین رو کتاب‌های درسی، فایدهٔ کانال را به صورت درصد کاهش مسافت (percentage distance saving) برای هر جفت مسیر گزارش می‌کنند:
دو مسیری که در صورت سؤال نام برده شده‌اند، دقیقاً دو ردیف کلاسیک همان جدول‌اند: لندن ـ بمبئی/مومبای ≈ ۴۱ درصد و لندن ـ شانگهای ≈ ۳۲ درصد.
عبارت تعیین‌کننده در صورت سؤال
«به‌ترتیب از راست به چپ». چون گزینه‌ها به فارسی (راست‌به‌چپ) چاپ شده‌اند، این قید، نحوهٔ تناظر را قطعی می‌کند: عددی که نخست از سمت راست با آن روبه‌رو می‌شوید به نخستین مسیر نام‌برده‌شده، یعنی لندن ـ بمبئی، تعلق دارد و عدد دوم به لندن ـ شانگهای. بنابراین گزینهٔ ۳ «۴۱ و ۳۲» یعنی بمبئی ۴۱ درصد، شانگهای ۳۲ درصد. داوطلبی که این جفت را به ترتیب لاتین بخواند، دقیقاً جفت وارونه را به دست می‌آورد — و همین وارونگی است که به شکل گزینهٔ ۲ در دام‌گاه نشسته است.
قاعدهٔ ساختاری که بدون حفظ عدد دقیق، رتبهٔ دو مسیر را روشن می‌کند
انحراف از مسیر برای دور زدن دماغه، تقریباً یک جریمهٔ جغرافیایی ثابت است — همان مسافت اضافی لازم برای پایین رفتن و دور زدن آفریقا. هر آنچه در شرق دریای عرب قرار دارد (اقیانوس هند ← تنگهٔ مالاکا ← دریای چین جنوبی) میان هر دو مسیر مشترک است. پس هرچه مقصد شرقی‌تر شود، آن صرفه‌جویی ثابت در برابر یک سفر کلی طولانی‌تر سنجیده می‌شود و بنابراین درصد فایده کوچک‌تر می‌گردد:
| مسیر از لندن | نقطهٔ پایان | مسافت صرفه‌جویی‌شده از راه سوئز |
|---|---|---|
| لندن ـ جده | دریای سرخ، بلافاصله پس از کانال | بیشترین صرفه‌جویی از همه — مسیر دماغه برای یک بندر دریای سرخ انحرافی عظیم است |
| لندن ـ بمبئی (مومبای) | دریای عرب، اندکی پس از خروجی کانال | ≈ ۴۱ درصد |
| لندن ـ شانگهای | خاور دور، در عمق کرانهٔ اقیانوس آرام | ≈ ۳۲ درصد |
پس مقصد شرقیِ نزدیک‌تر ناگزیر باید درصد بزرگ‌تری نشان دهد. عدد بمبئی حتماً باید از عدد شانگهای بیشتر باشد — قاعده‌ای که حتی اگر ارقام دقیق از یادتان رفته باشد، می‌توانید به کار ببندید.
کالبدشکافی گزینه‌های نادرست
| گزینه | در واقع چه ادعایی می‌کند | چه چیزی آن را درست می‌کرد |
|---|---|---|
| ۱) «۳۱ و ۴۲» | بمبئی ۳۱ درصد، شانگهای ۴۲ درصد — ترتیب وارونه است: ادعا می‌کند کانال به سفر خاور دور نسبتاً بیش از سفر دریای عرب کمک می‌کند. از نظر هندسی ناممکن است، چون قطعه‌های اضافی خاور دور میان هر دو مسیر مشترک‌اند. | تنها اگر پرسش دربارهٔ مسافت مطلق بود و مسیر دماغه تا چین به‌طور نامتناسبی طولانی‌تر می‌بود — که چنین نیست. |
| ۲) «۳۲ و ۴۱» | همان جفت درست، اما خوانده‌شده به‌صورت وارونه. این دام برای داوطلبی است که قید «از راست به چپ» را نادیده می‌گیرد، یا چنین استدلال می‌کند که «سفر طولانی‌تر ⇒ فایدهٔ بیشتر». | اگر صورت سؤال مسیرها را به ترتیب معکوس نام برده بود — «لندن ـ شانگهای و لندن ـ بمبئی» — این گزینه پاسخ می‌شد. |
| ۴) «۴۲ و ۳۱» | جهت درست (بمبئی > شانگهای)، اما ارقام نادرست: هر عدد یک واحد از مقدار کتاب درسی جابه‌جا شده است. همان مزاحم عددیِ کلاسیکِ «نزدیک اما نادرست» که برای مجازات حفظِ تقریبی، پس از عبور موفق از مرحلهٔ ترتیب، طراحی شده است. | هیچ‌چیز در صورت سؤال — این صرفاً یک تمایزدهندهٔ حافظه‌ای در برابر ۴۱/۳۲ است. |
نکتهٔ کنکوری: این خانواده از پرسش‌های مربوط به کانال‌ها را دو مرحله‌ای حل کنید. نخست مرتب‌سازی، سپس یادآوری. درصد صرفه‌جویی یک کانال همواره با دورتر شدن مقصد در امتداد قطعهٔ مشترک کاهش می‌یابد (برای سوئز: جده > بمبئی > شانگهای)؛ پس هر گزینه‌ای که عدد نخستش از عدد دومش کوچک‌تر باشد بی‌درنگ حذف می‌شود — اینجا همین کار گزینه‌های ۱ و ۲ را برمی‌دارد و ریسک را زیر نمرهٔ منفی نصف می‌کند. تنها آنگاه روی جفت دقیق ۴۱ / ۳۲ تصمیم بگیرید.