سوال ۲۱۱ کنکور ارشد مدیریت ۱۴۰۳
کدام روش زیر، برای حلّ خلاقانهٔ مسائل مناسب‌تر است؟
پاسخ صحیح: گزینهٔ A — تریز
پاسخ: گزینهٔ ۱ — تریز (TRIZ).
نظریهٔ حل ابداعی مسئله (Theory of Inventive Problem Solving)، ساختهٔ گنریش آلتشولر و مشهور به تریز، چارچوبی نظام‌مند برای تولید راه‌حل‌های ابداعی است. این روش از الگوهای تکرارشوندهٔ اختراع استفاده می‌کند و به‌جای پذیرش صرفِ مصالحه، در پی رفع تناقض‌هاست. برای مثال، ممکن است محصول به استحکام بیشتر بدون افزایش وزن نیاز داشته باشد؛ تریز جست‌وجو را به سوی اصولی هدایت می‌کند که هر دو خواسته را برآورده سازند.
عبارت تمایزدهنده «حلّ خلاقانهٔ مسائل» است. در میان گزینه‌ها، تریز روشی ساختاریافته است که هدف مرکزی آن دقیقاً تولید راه‌حل ابداعی است. دعوت کلی به متفاوت‌اندیشیدن، چنین روش مشخصی در اختیار نمی‌گذارد.
| گزینهٔ دیگر | کارکرد واقعی | چه زمانی پاسخ سؤال می‌شد؟ |
|---|---|---|
| ۲. نمودار استخوان ماهی (fishbone diagram)، مرتبط با کائورو ایشیکاوا | دسته‌بندی علل احتمالی یک مسئله | اگر تحلیل علل ریشه‌ای یا طبقه‌بندی علل یک عیب خواسته می‌شد |
| ۳. نمودار درختی (tree diagram) | تجزیهٔ سلسله‌مراتبی هدف یا مسئله به شاخه‌ها و زیرمسئله‌ها | اگر تجزیهٔ هدف به فعالیت‌ها یا سازمان‌دهی سلسله‌مراتبی گزینه‌ها خواسته می‌شد |
| ۴. تفکر خارج از چارچوب (thinking outside the box) | جهت‌گیری کلی برای به‌چالش‌کشیدن فرض‌ها و مرزهای آشنا | اگر نگرشِ عبور از فرض‌های متعارف خواسته می‌شد، نه روش نظام‌مندِ حل ابداعی مسئله |
نکتهٔ کنکوری: روش حل ابداعی مسئله ← تریز؛ دسته‌بندی علل ← استخوان ماهی؛ تجزیهٔ سلسله‌مراتبی ← نمودار درختی؛ به‌چالش‌کشیدن فرض‌ها ← تفکر خارج از چارچوب.