سوال ۲۱۲ کنکور ارشد مدیریت ۱۴۰۲
روشی که مخترع آن معتقد است برای حل مسئله‌ای می‌توان به‌گونه‌ای نظام‌یافته و با الهام‌گیری از راه‌حل‌های خلاقانه قبلی دست به ابداع و اختراع زد و دیگر نیازی نیست که برای دستیابی به نتیجه مطلوب هزاران سعی و خطا انجام داد، چیست؟
پاسخ صحیح: گزینهٔ A — تریز
پاسخ: گزینهٔ ۱ — تریز (TRIZ)، نظریهٔ حل ابداعی مسئله.
گنریش آلتشولر (Genrich Altshuller) تریز را با مطالعهٔ الگوهای تکرارشونده در اختراعات توسعه داد. فرض آن این است که مسائل ابداعی و راه‌حل‌هایشان الگوهای قابل‌استفادهٔ مجدد دارند. حل‌کننده به‌جای سعی‌وخطای بی‌جهت، تضاد را شناسایی می‌کند و با اصول ابداعی شناخته‌شده یا راه‌حل‌های مشابه آن را برطرف می‌سازد.
عبارت‌های تمایزدهنده «به‌گونه‌ای نظام‌یافته» و «راه‌حل‌های خلاقانه قبلی» هستند: استفادهٔ نظام‌مند از اختراعات قبلی، تریز را مشخص می‌کند، نه یک روش عمومی گفت‌وگوی گروهی را.
| روش | کارکرد اصلی |
|---|---|
| تریز (TRIZ) | رفع تضادهای ابداعی با الگوهای تکرارشوندهٔ راه‌حل |
| استخوان ماهی (fishbone) | دسته‌بندی علت‌های احتمالی مسئله |
| گروه اسمی (nominal group) | تولید فردی، ارائهٔ منظم و سپس رتبه‌بندی ایده‌ها |
| توفان فکری (brainstorming) | تولید ایده‌های متعدد با تعلیق انتقاد |
- ۲) نمودار استخوان ماهی (fishbone diagram)، مرتبط با کائورو ایشیکاوا، علت‌های احتمالی ریشه‌ای را در چند دسته نمایش می‌دهد. اگر سؤال تحلیل علت‌های یک نقص را می‌خواست، مناسب بود، نه استخراج اختراع از الگوهای راه‌حل قبلی.
- ۳) فن گروه اسمی (nominal group technique) مشارکت و اولویت‌بندی را با تولید مستقل ایده و رأی‌گیری سامان می‌دهد. برای پرسش دربارهٔ جلوگیری از سلطهٔ یک عضو بر گروه یا رتبه‌بندی پیشنهادها پاسخ می‌شد.
- ۴) توفان فکری (brainstorming)، مرتبط با الکس آزبورن، بر تعداد ایده، تداعی آزاد و تعویق قضاوت تأکید دارد. اگر سؤال تولید آزادانهٔ ایده در گروه را می‌خواست، مناسب بود؛ این روش منطق نظام‌مند رفع تضادِ تریز را ندارد.
نکتهٔ کنکوری: اختراعات قبلی + حل نظام‌مند + کاهش سعی‌وخطا ← تریز؛ علت‌ها ← استخوان ماهی؛ تولید مستقل و رتبه‌بندی ← گروه اسمی؛ تعویق انتقاد ← توفان فکری.