سوال ۶۱ کنکور ارشد مدیریت ۱۴۰۲

پاسخ: گزینهٔ ۱ — جایگاه رسمی سازمانی.

در اختیار عقلایی ـ قانونی (rational–legal authority) ماکس وبر، قواعد پذیرفته‌شده، مقام‌های رسمی و حدود صلاحیت آن‌ها را تعیین می‌کنند. صاحب مقام به اعتبار اشغال جایگاه مجاز فرمان می‌دهد؛ مشروعیت بوروکراتیک به مقام تعلق دارد، نه به جذابیت یا ویژگی شخصی صاحب آن.

عبارت «مشروعیت اختیار بوروکراتیک» می‌پرسد چرا فرمان، مجاز و معتبر شناخته می‌شود. پاسخ، جایگاه رسمی سازمانی (formal organizational position) است که صلاحیت تعریف‌شده در قواعد را همراه دارد.

• گزینهٔ ۲: عقلانیت سازمانی به عملکرد منظم و محاسبه‌پذیر مربوط است؛ اگر سؤال از منطق عملکرد یا کارایی بوروکراسی می‌پرسید، مطرح می‌شد، نه از منشأ حق فرمان‌دادن.
• گزینهٔ ۳: شخصیت بوروکراتیک در تحلیل کژکارکردهای مرتون، تبعیت افراطی از مقررات است؛ صورت سؤال باید از انعطاف‌ناپذیری و هدف‌شدن رویه‌ها سخن می‌گفت.
• گزینهٔ ۴: بوروکراسی نمایندگی در الگوی گولدنر، حالتی است که مدیریت و کارکنان هر دو مقررات را می‌پذیرند؛ سؤال دربارهٔ پذیرش مشترک اجرای قواعد، این گزینه را تعیین می‌کرد.

نکتهٔ کنکوری: وبر: مقام و قواعد ← اختیار عقلایی ـ قانونی؛ شخص استثنایی ← اختیار کاریزماتیک.